|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|
| 1 | अ १ | ना. | १. देवनागरी वर्णमालाको स्वरवर्णमध्ये पहिलो स्वरवर्ण; परम्परागत रूपमा कण्ठस्थानबाट उच्चारण हुने ह्रस्व स्वरवर्ण मानिएको र भाषाविज्ञानअनुसार आधाखुला, केन्द्रीय स्वरवर्ण; लेख्य रूपमा सो स्वरवर्णको प्रतिनिधित्व गर्ने लिपिचिह्न। | |
| 2 | अ १ | २. लेखाइका क्रममा विषयवस्तुको वर्गीकरण वा विभाजन उपविभाजनका निम्ति स्वरवर्णको प्रयोग गरिँदा दिइने क्रमबोधक पहिलो चिहन। | ||
| 3 | अ २ | ना. | १. ॐ भित्र अन्तर्निहित मानिएका अ+उ+म् तीन ध्वनिमध्ये विष्णुलाई बुझाउने पहिलो ध्वनि। | |
| 4 | अ २ | ना. | तथा ब्रह्मालाई बुझाउने मानिन्छन्।) २. संस्कृत एकाक्षरी कोशअनुसार मूलतः विष्णुलाई जनाउने मङ्गलवाची शब्द। | |
| 5 | अ २ | ना. | ३. पू.स. शब्दका अगाडि लागी अभाव, भिन्नता, विपरीतता आदि अर्थ बुझाउने पूर्वसर्ग (अगति, अज्ञान, अफाप, अयोग्य इ.)। | |
| 6 | अ ३ | नि. | झर्को, गाली, बेवास्ता, अस्वीकार आदि बुझाउन आवेगका अवस्थामा प्रयोग गरिने विस्मयादिबोधक शब्द; आ। | |
| 7 | अ ३ | नि. | (उदा.- अ, बिनसित्ति कति चलेको ? अ, म यति बेला बजार जान्नँ।)। | |
| 8 | अँ | नि. | स्वीकार, सम्झना, आश्चर्य, उपेक्षा, प्रसन्नता, पीडा आदि भाव जनाउने, प्रायः वाक्यका अगाडि आउने शब्द। | |
| 9 | अँ | नि. | (उदा.- अँ, मलाई सन्चो छैन। अँ, त्यस्तो पनि होला। अँ, तिमीले भनेर हुन्छ!)। | |
| 10 | अँकाइ | ना. | आँक्ने भाव, क्रिया वा प्रक्रिया। | |
| 11 | अँकाइनु | क.क्रि. | आँक्न लाइनु। | |
| 12 | अँकाउनु | प्रे.क्रि. | आँक्न | |
| 13 | अँके | [अव्य.] | हो त नि l हो त l जोड दिँदा र विरोध दर्साउँदा प्रयोग हुने अव्ययवाची संयुक्त शब्द l कसरी हो ? के कारणले ? l अँ नाइँ – अँ हो l अँ त l। | |
| 14 | अँगरखा/अँगर्खा | ना. | घाँटीदेखि घुँडामन्तिरसम्मको लामो कुर्ताजस्तो प्रायः साधुसन्तहरूले र विशेष अवस्थामा राजा, मन्त्री आदिले पनि लगाउने वस्त्र। | |
| 15 | अँगार | [ ना. ] | दाउरा आदि ज्वलनशील वस्तु बलेर कोइला भई निभेको, तर खरानी भइनसकेको प्राङ्गारिक, कालो वस्तु; गोल; अङ्गार; अङार। | |
| 16 | अँगारदानी | [ना.] | अँगार वा आगो बाल्ने भाँडो l मकल l बोर्सी l। | |
| 17 | अँगारे | वि. | अँगारजस्तो कालो; ज्यादै कालो; अङ्गारे। | |
| 18 | अँगालाइ | ना. | अँगाल्ने भाव, क्रिया वा प्रक्रिया। | |
| 19 | अँगालिनु | क.क्रि. | अँगाल्ने काम गरिनु; अँगालो हालिनु। | |
| 20 | अँगाले | वि. | १. एक अँगालामा अटाउने; अँगालामा बोकिने; अँगालाभरिको। | |
| 21 | अँगाले | वि. | ना. २. खलामा धान चुट्ने वा झाँट्ने बेलामा धानका अँगाला बोक्ने खेतालो; बिटा बोक्ने मान्छे। | |
| 22 | अँगालो | ना. | १. स्नेह वा आत्मीयता जनाउन कसैलाई दुवै हातले च्यापेर आफ्नो छातीमा टाँस्ने काम; आत्मीयता वा निकटता जनाउन एकले अर्काको वा एकअर्काको काँधमा हात राख्ने काम; आलिङ्गन; अङ्कमाल; अङ्गालो। | |
| 23 | अँगालो | ना. | २. दुई हात फैलाएर च्याप्न सकिने परिमाण; बाहाँभरिको परिमाण (एक अँगालो दाउरा, एक अँगालो घाँस, अँगालाभरिको रुख इ.)। | |
| 24 | अँगाल्नु | स.क्रि. | १. स्नेह वा आत्मीयता जनाउन कसैलाई दुई हातले च्यापेर छातीमा टाँस्नु; निकटता देखाउन परस्परमा अँगालो मार्नु; अङ्कमाल गर्नु। | |
| 25 | अँगाल्नु | स.क्रि. | २. कुनै कामकुरा वा पेसालाई ग्रहण गर्न; लिनु। | |
| 26 | अँगाल्नु | स.क्रि. | (उदा. उनले शिक्षकको कार्य अँगाले।) ३. सहायता गर्नु; पक्ष लिनु। | |
| 27 | अँगालो दिनु | टु. | भिड्नु। | |
| 28 | अँगालो दिनु | टु. | (उदा.- निर्धाले बलियालाई अँगालो दिन सक्तैन। )। | |
| 29 | अँगालो मार्नु/हाल्नु | टु. | अङ्कमाल गर्नु। | |
| 30 | अँगुछा, अँगुछी | ना. | रुमाल कछाड उपर्नाको काम दिने कपडा l। | |
| 31 | अँगुठी | ना. | हे. औँठी। | |
| 32 | अँगुठो | ना. | १. हात वा खुट्टाको दुई आँख्ला भएको मोटो औँलो; बुढी औँलो; औँठो। | |
| 33 | अँगुठो | ना. | २. अँगुठाको छाप; ल्याप्चे सही। | |
| 34 | अँगेठी | ना. | आगो ताप्नाका निम्ति प्रयोग हुने, बोकेर चाहेका ठाउँमा लगिने माटो वा धातुको भाँडो; बोर्सी; मकल; अटल। | |
| 35 | अँगेर | ना. | पोथ्रो होचो, पात रातो रातो तथा सानो र गेडा रातो हुने एक प्रकारको विषालु वनस्पति; केही मात्रामा गुलियो, तमतमाउँदो र बेसी मात्रामा खाँदा विषालु, वस्तुभाउले खाँदा असर गर्ने वनस्पति र वनस्पतिको फल। | |
| 36 | अँगेरी | ना. | चैतमा पाउलिने, पाउलो लाग्दा रातो भावको देखिने र पछि हल्का हरियो पात हुने, ल्वाङका आकारका दाना फल्ने, वस्तुभाउले पालुवा खाँदा पेट ढाडिने र त्यसको असरले मर्न पनि सक्ने वनस्पति। | |
| 37 | अँगोछा | ना. | शरीर पुछ्ने वा कछाडजस्तो गरी बेरिने रुमाल; गम्छा; उपर्ना; अङोछा। | |
| 38 | अँचेटाइ | ना. | अँचेट्ने भाव, क्रिया वा प्रक्रिया। | |
| 39 | अँचेटाइनु | क.क्रि. | अँचेट्न लाइनु। | |
| 40 | अँचेटाउनु | प्रे.क्रि. | अँचेट्न लाउनु; च्यापिने पार्नु। | |
| 41 | अँचेटिनु | क.क्रि. | अँचेट्ने काम गरिनु ; च्यापिनु। | |
| 42 | अँचेट्नु | स.क्रि. | १. कसैमाथि दबाब दिनु; वशमा ल्याउनु। | |
| 43 | अँचेट्नु | स.क्रि. | २. कुनै लचिलो वस्तुलाई बेसरी थिच्नु; घचेट्न; ठेल्नु। | |
| 44 | अँचेला | ना. | खेतका गराका छेउमा माटो थुपारी बनाइएको आलीको माथिल्लो भाग। | |
| 45 | अँजुलाइ | ना. | अँजुल्ने भाव, क्रिया वा प्रक्रिया। | |
| 46 | अँजुलि(ली) | ना. | १. दुई उत्ताना हत्केला जोडी औँलाहरू केही कुप्याएर खोची वा बटुकोजस्तो खोबिल्टो पारिएको स्थिति। | |
| 47 | अँजुलि(ली) | ना. | २. प्रार्थना गर्दा उपर्युक्त किसिमले दुई हत्केला जोड्दा हुने मुद्रा। | |
| 48 | अँजुलि(ली) | ना. | ३. दुई हत्केला जोडी बनाइएको खाल्टाभरिको कुनै वस्तुको परिमाण (एक अँजुली पानी, एक अँजुली फूल इ.); अञ्जली; करसम्पुट। | |
| 49 | अँजुलिनु | क.क्रि. | अँजुल्ने काम गरिनु। | |
| 50 | अँजुल्नु | स.क्रि. | १. अँजुलीले पानी, अन्न आदि वस्तु हुत्त्याउनु। |